فراز و فرود فرقه دموکرات آذربایجان

با فروپاشی شوروی نه‌فقط بخش مهمی از مضامین و مسائل تاریخی مربوط به این دوره که تا پیش از آن به‌دلیل اختناق حاکم بر اتحاد شوروی امکان طرح و بحث نداشتند، از نو مورد توجه و بررسی قرار گرفتند، بلکه با گشایش آرشیوهای محرمانه‌ی شوروی، اسناد و مدارک مهمی در دسترس پژوهشگران قرار گرفت که در روشن‌کردن این مضامین و مسائل مؤثر واقع شد. بحران آذربایجان در سال‌های پایانی جنگ دوم جهانی، یعنی نقش شوروی در تشکیل یک حکومت خودمختار در آذربایجان، چگونگی تبدیل این واقعه به یکی از نخستین صحنه‌های رویارویی شرق و غرب و بالاخره تحولاتی که به لزومِ پایان‌دادن به این ماجرا منجر شد یکی از این مضامین و مسائل تاریخی است که اینک به نحوی جدّی و اساسی مورد بررسی قرار گرفته است.در این کتاب که آن را گزارشی مرحله به مرحله و مستند از سرگذشت آذربایجان از روز هجوم واحدهای نظامی ارتش سرخ بدان سامان در شهریور ۱۳۲۰ تا اندک‌زمانی بعد از خروج واحدهای مزبور از خاک ایران در بهار ۱۳۲۵ نیز می‌توان توصیف کرد، محور اصلی بحث به چگونگی فراز و فرود فرقه‌ی دموکرات آذربایجان اختصاص دارد.